Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r, poz. 1208 t.j. ze zm.).
ZASIŁEK RODZINNY
Zasiłek rodzinny na dziecko przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł.
W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł.
W przypadku zasiłku rodzinnego stosowana jest zasada „złotówka za złotówkę”, tj. przyznaje się zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego w wysokości różnicy pomiędzy łączną kwotą zasiłków rodzinnych z dodatkami a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. W przypadku, gdy wysokość zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca danej rodzinie, ustalona z zastosowaniem mechanizmu złotówka za złotówkę jest niższa niż 20,00 zł, świadczenia nie przysługują.
Wysokość zasiłku rodzinnego (miesięcznie):
na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia - 95,00 zł.
na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku życia - 124,00 zł.
na dziecko w wieku powyżej 18 roku życia do ukończenia 21 roku życia, a także na dziecko do ukończenia 24 roku życia, gdy posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności - 135,00 zł.
DODATKI DO ZASIŁKU RODZINNEGO
Jeśli na dziecko przysługuje zasiłek rodzinny to przysługuje także prawo do dodatków, w tym z tytułu:
- urodzenia dziecka (1 000,00 zł jednorazowo),
- opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego (400,00 zł miesięcznie),
- samotnego wychowywania dziecka:
- 193,00 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej niż 386,00 zł,
- kwotę dodatku zwiększa się o 80,00 zł. miesięcznie na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie więcej jednak niż 160,00 zł na wszystkie dzieci,
- wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - troje i więcej dzieci (95,00 zł. miesięcznie),
- kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego:
- 90,00 zł.
- 110,00 zł na dziecko powyżej 5 roku życia do ukończenia 24 roku życia,
- rozpoczęcia roku szkolnego (100,00 zł jednorazowo),
- podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (od września do czerwca):
- w związku z koniecznością zamieszkiwania w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły (np. bursa, internat) - 113,00 zł. miesięcznie,
- w związku z dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły - 69,00 zł. miesięcznie.
JEDNORAZOWA ZAPOMOGA Z TYTUŁU URODZENIA SIĘ DZIECKA
Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje jeśli dochód na osobę w rodzinie nie przekraczał kwoty 1 922,00 zł. – 1 000,00 zł. jednorazowo. Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu.
ŚWIADCZENIE RODZICIELSKIE
Świadczenie rodzicielskie przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a nie otrzymują zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są między innymi bezrobotni (niezależnie od rejestracji lub nie w urzędzie pracy), studenci, a także osoby zatrudnione lub prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, jeśli nie pobierają zasiłku macierzyńskiego
Wsparcie finansowe w postaci świadczenia rodzicielskiego przysługuje przez rok (52 tygodnie) po urodzeniu dziecka w wysokości 1 000 zł miesięcznie (bez względu na dochód rodziny).
Świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli co najmniej jeden z rodziców dziecka otrzymuje zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego okres urlopu rodzicielskiego lub gdy dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej.
ŚWIADCZENIA OPIEKUŃCZE
- Zasiłek pielęgnacyjny
Zasiłek pielęgnacyjny przyznawany jest w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje w wysokości 215,84 zł. miesięcznie.
- Świadczenie pielęgnacyjne
Od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.
Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2026 r. wynosi 3 386,00 zł miesięcznie.
Świadczenie pielęgnacyjne będą mogły otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia.
Warunkiem, otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki ważnym orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (takie orzeczenie zawiera informację w punktach 7 i 8 o treści: „wymaga”) albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zwiększony krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2024 r.
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
- matce albo ojcu,
- innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
- opiekunowi faktycznemu dziecka,
- rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.
Możliwość łączenia pracy zawodowej z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego
Jedną z najważniejszych wprowadzanych zmian jest możliwość łączenia aktywności zawodowej, bez żadnych ograniczeń z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że po zmianach świadczenie pielęgnacyjne będzie przysługiwać rodzicom lub innym ww. kategoriom opiekunów opiekującym się dziećmi z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18 r. życia, bez jakiegokolwiek ograniczeń lub limitów w zakresie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W konsekwencji uchylenia warunku rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej uchylono również art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli przepis uzależniający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rolnikom, małżonkom rolników lub domownikom od warunku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym. W związku z tym, uchylono również w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników przepisy dotyczące opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za te osoby (składki do KRUS na dotychczasowych zasadach będą przez organy właściwe opłacane tylko w przypadku osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych).
Ponadto świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również w sytuacji gdy opiekun dziecka w wieku do ukończenia 18 r. życia ma ustalone prawo do własnej emerytury, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
Za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne i nie posiadajacą prawa do składki z innego tytułu opłacana jest składka na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od podstawy wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych – przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego przez mężczyznę).
Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, nie wcześniej jednak niż od dnia 1 stycznia 2024 r.
Podwyższenie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego
Nowe przepisy przewidują również, że w przypadku gdy opiekun otrzymujący świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach będzie sprawował opiekę nad więcej niż jedną osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się odpowiednim ww. orzeczeniem o niepełnosprawności, to wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jest podwyższana o 100% na drugą i każdą kolejną osobę, nad którą sprawowana jest opieka.
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki
Od 1 stycznia 2024 r. w przypadku śmierci osoby wymagającej opieki, osoba sprawująca opiekę zachowuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki.